Đoạn giới thiệu bìa bốn nên trả lời ba câu trong khoảng một đến hai trăm chữ: sách nói về điều gì, dành cho ai, và đọc xong người ta được gì. Nó mở bằng một câu móc vào đúng điều người đọc đang băn khoăn, và không mở bằng lời tự khen.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Để ý mà xem, khi cầm một cuốn sách lạ lên ở nhà sách, gần như ai cũng lật ra mặt sau. Mấy giây đọc đoạn chữ đó quyết định sách về lại kệ hay được mang ra quầy. Vậy mà đoạn này thường được viết vội nhất, vào lúc mọi người đã mệt với bản thảo.
Người đọc lật bìa sau để tìm gì?
Họ tìm một lý do để tiếp tục. Tên sách và bìa trước đã làm họ tò mò, giờ họ cần biết sự tò mò đó có đáng không. Họ không đọc kỹ từng chữ. Họ đọc câu đầu, lướt phần giữa, và nhìn xem có tên người nào họ tin không.
Với truyện, họ muốn cảm được thế giới của cuốn sách và một câu hỏi đủ căng để muốn biết câu trả lời. Ai là nhân vật chính, họ muốn gì, cái gì cản họ lại. Không cần kể hết, càng không kể cái kết.
Với sách kiến thức, họ muốn biết cuốn này có đúng vấn đề của mình không, và tác giả có đủ hiểu để nói không. Một câu cụ thể về tình huống quen thuộc thắng một đoạn dài mô tả nội dung từng chương.
Nên trước khi viết, hãy hình dung một người thật trong nhóm độc giả đang đứng ở kệ sách. Bạn có mười giây để nói với người đó. Bạn sẽ nói gì trước tiên?
Câu mở đầu nên viết thế nào?
Câu mở đầu nên chạm ngay vào người đọc hoặc vào câu chuyện, không chạm vào tác giả. Những câu như đây là cuốn sách tâm huyết nhất của tác giả nói về người viết, trong khi người đọc đang nghĩ về mình.
Với sách nuôi dạy con, một câu như: con bạn khóc mỗi sáng trước cổng trường, và bạn đã thử mọi cách, sẽ khiến đúng người dừng lại. Với truyện, một câu đặt nhân vật vào tình thế: mùa lũ năm ấy, cô giáo trẻ nhận được lá thư không ký tên.
Tránh câu hỏi tu từ mà ai cũng trả lời được là có. Bạn có muốn sống hạnh phúc hơn không là câu không phân loại được ai, vì ai cũng muốn.
Thử viết năm câu mở khác nhau, đọc to từng câu, rồi hỏi một người trong nhóm độc giả xem câu nào khiến họ muốn đọc câu thứ hai. Công đoạn này mất một buổi chiều, và thường đáng hơn cả tuần sửa phần còn lại.
Phần giữa và lời nhận xét đặt ở đâu?
Phần giữa nói rõ sách mang lại gì. Với sách kiến thức, đó có thể là vài điều cụ thể người đọc sẽ biết làm sau khi đọc, viết thành câu văn liền mạch chứ không liệt kê khô khan. Với truyện, đó là nhịp của câu chuyện và cảm giác nó để lại.
Lời nhận xét của người khác, nếu có, nên ngắn và đến từ người mà độc giả mục tiêu biết hoặc tin. Một câu của một cô giáo mầm non lâu năm có thể có sức nặng với phụ huynh hơn một câu của người nổi tiếng không liên quan.
Đừng bao giờ tự viết lời nhận xét rồi gắn tên người khác, và đừng cắt câu của người ta sao cho nghĩa đổi đi. Nhận xét phải được người đó đồng ý dùng, đúng nguyên văn hoặc được họ duyệt lại.
Cuối cùng là vài dòng về tác giả, nói điều làm bạn đáng tin với đúng chủ đề này. Một đầu bếp chay hai mươi năm đáng tin với sách nấu chay hơn là danh sách bằng cấp không liên quan.
Bìa bốn và trang bán hàng trực tuyến có khác nhau không?
Có. Bìa bốn bị giới hạn bởi khổ giấy và phải chừa chỗ cho mã vạch, giá, thông tin nhà xuất bản. Trang bán trực tuyến thì rộng hơn, nhưng người đọc lướt nhanh hơn, và chỉ vài dòng đầu hiện ra trước khi họ phải bấm xem thêm.
Nên với trang trực tuyến, hãy đặt câu mạnh nhất lên đầu, và chia đoạn ngắn để dễ đọc trên điện thoại. Có thể thêm một đoạn nói rõ sách dành cho ai và không dành cho ai. Câu không dành cho ai nghe lạ, nhưng nó giúp đúng người mua và giảm những đánh giá thất vọng.
Trang trực tuyến cũng là chỗ người ta tìm kiếm. Những từ người đọc hay gõ khi tìm chủ đề này nên xuất hiện tự nhiên trong đoạn mô tả. Đừng nhồi, chỉ cần dùng đúng chữ của người đọc thay vì chữ của chuyên gia.
Mình thường viết bản dài cho trang trực tuyến trước, rồi gọt dần thành bản bìa bốn. Gọt xuống dễ hơn nhiều so với phình ra.
Những lỗi làm người đọc đặt sách xuống
Lỗi đầu tiên là kể tóm tắt từng chương. Đoạn giới thiệu không phải mục lục. Người đọc cần một lời mời, không cần bản đồ chi tiết.
Lỗi thứ hai là dùng quá nhiều tính từ lớn: sâu sắc, cảm động, đầy cảm hứng. Những chữ này người đọc đã thấy trên hàng trăm bìa khác và mắt họ tự bỏ qua. Một chi tiết cụ thể thuyết phục hơn mười tính từ.
Lỗi thứ ba là hứa điều sách không làm. Nếu bìa bốn nói sách giúp bạn kiếm tiền từ mạng mà nội dung chủ yếu là câu chuyện cá nhân của tác giả, người đọc sẽ thấy bị lừa, và cảm giác đó biến thành đánh giá thấp.
Lỗi thứ tư là không ai soát. Một lỗi chính tả trên bìa bốn đập vào mắt hơn mười lỗi bên trong. Hãy đọc lại đoạn này nhiều lần nhất trong cả cuốn sách, vì đó là đoạn được đọc nhiều nhất. Nếu người đọc chỉ nhớ một câu từ bìa sau cuốn sách của bạn, bạn muốn đó là câu nào?
Câu hỏi thường gặp
Đoạn giới thiệu bìa bốn nên dài bao nhiêu chữ?
Thường khoảng một đến hai trăm chữ là vừa để đọc nhanh mà vẫn đủ ý, tuỳ khổ sách và cỡ chữ. Hãy thử in ra đúng kích thước để xem có chật không. Trang bán trực tuyến có thể dài hơn một chút.
Tác giả có nên tự viết lời giới thiệu bìa bốn không?
Tác giả nên viết bản nháp vì hiểu sách nhất, nhưng biên tập viên hoặc người làm phát hành nên sửa lại. Họ nhìn bằng con mắt người đọc và người bán, những thứ tác giả thường khó thấy về sách của mình.
Có cần in lời nhận xét của người nổi tiếng lên bìa không?
Không bắt buộc. Lời nhận xét chỉ có ích khi người nói có liên quan tới chủ đề và được độc giả mục tiêu tin. Mọi lời nhận xét phải có sự đồng ý của người nói.
Bìa bốn sách dịch có nên dịch nguyên từ bản gốc?
Không nhất thiết. Bìa sau bản gốc viết cho độc giả nước ngoài, với những tên tuổi và bối cảnh họ quen. Nhiều khi nên viết lại cho độc giả Việt, trong phạm vi hợp đồng bản quyền cho phép.
Đoạn giới thiệu sách có nên tiết lộ cái kết không?
Với truyện thì không nên, vì người đọc cần một câu hỏi để muốn đọc. Với sách kiến thức, bạn nên nêu rõ kết quả người đọc đạt được, vì đó chính là lời hứa của cuốn sách.
