Nghệ sĩ độc lập thường phát hành nhạc lên các nền tảng nghe trực tuyến qua một đơn vị phân phối số. Bạn gửi cho họ bản thu, ảnh bìa và thông tin bài hát, họ đưa bài hát tới nhiều nền tảng cùng lúc, rồi chuyển doanh thu về cho bạn sau khi trừ phần của họ. Điều kiện tiên quyết là bạn phải có đủ quyền với cả bài hát lẫn bản thu.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Ngày trước muốn phát hành nhạc gần như phải qua một hãng đĩa. Bây giờ một người trẻ thu âm trong phòng ngủ có thể đưa bài hát tới người nghe khắp nơi. Nhưng dễ đưa lên không có nghĩa là dễ làm đúng. Tập này mình kể cơ chế và những chỗ hay vấp.
Đơn vị phân phối số làm gì?
Các nền tảng nghe nhạc lớn thường không nhận bài trực tiếp từ từng nghệ sĩ lẻ, mà làm việc qua các đơn vị phân phối. Đơn vị này là cầu nối: nhận nhạc từ bạn, đóng gói theo yêu cầu kỹ thuật của từng nền tảng, gửi đi, theo dõi lượt nghe, thu tiền và trả lại cho bạn.
Mô hình thu phí của các đơn vị khác nhau. Có nơi thu phí cố định theo năm hoặc theo bài, bạn giữ phần lớn doanh thu. Có nơi không thu phí trước nhưng giữ một phần doanh thu. Có nơi làm thêm dịch vụ quảng bá.
Khi chọn, hãy xem họ gửi tới những nền tảng nào, có nền tảng phổ biến ở Việt Nam không, báo cáo doanh thu có rõ ràng không, rút tiền về Việt Nam có thuận tiện không, và điều khoản khi bạn muốn rời đi.
Đọc kỹ xem hợp đồng có độc quyền không. Một số đơn vị yêu cầu bạn chỉ phân phối qua họ trong một thời gian.
Bạn cần chuẩn bị gì để gửi?
Bản thu hoàn chỉnh đã qua hoà âm và làm chuẩn độ to cuối cùng, ở định dạng chất lượng cao theo yêu cầu của đơn vị phân phối.
Ảnh bìa vuông, đủ kích thước yêu cầu, không chứa đường dẫn trang web, không chứa logo nền tảng, không có hình ảnh vi phạm quy định. Ảnh bìa không đạt là một trong những lý do bị từ chối hay gặp nhất.
Thông tin bài hát: tên bài, tên nghệ sĩ, người sáng tác, người viết lời, nhà sản xuất, thể loại, ngôn ngữ, có lời lẽ dành cho người lớn không. Mình sẽ nói kỹ về phần thông tin này ở một tập riêng, vì ghi sai là mất tiền.
Lời bài hát nếu muốn hiện trên nền tảng. Và mã định danh bản ghi quốc tế cho mỗi bài, là một mã riêng để hệ thống nhận ra bản thu của bạn. Nhiều đơn vị phân phối cấp mã này giúp bạn nếu bạn chưa có.
Quyền: câu hỏi phải trả lời trước khi bấm gửi
Khi gửi nhạc, bạn cam kết mình có quyền phát hành bài hát và bản thu đó. Nếu bạn tự sáng tác, tự thu, thì đơn giản. Nhưng rất nhiều bài có nhiều người góp: người viết nhạc, người viết lời, người phối khí, người chơi nhạc cụ, người làm nhạc nền.
Hãy có thoả thuận bằng văn bản với tất cả những người đó về việc phát hành và chia doanh thu, trước khi phát hành. Chuyện tiền bạc giữa bạn bè làm nhạc thường chỉ nảy ra khi bài hát bắt đầu có lượt nghe.
Nếu bạn hát lại bài của người khác, cần giấy phép riêng. Nếu bạn dùng một đoạn nhạc mẫu cắt từ bản thu khác, cũng cần giấy phép. Mình sẽ nói kỹ ở tập về hát lại.
Đơn vị phân phối có thể yêu cầu bạn chứng minh quyền, và nền tảng có thể gỡ bài khi có khiếu nại. Làm đúng từ đầu nhẹ hơn nhiều.
Cái bẫy của nhạc nền mua giấy phép thường
Nhiều ca sĩ trẻ mua nhạc nền trên mạng với giấy phép không độc quyền, nghĩa là người bán có thể bán cùng nhạc nền đó cho rất nhiều người khác. Giá rẻ, tiện, và hoàn toàn hợp lệ nếu làm đúng điều khoản.
Cái bẫy nằm ở hệ thống nhận diện nội dung tự động trên các nền tảng video. Nếu bạn, hay một người khác cũng mua nhạc nền đó, đăng ký bản thu vào hệ thống nhận diện, hệ thống có thể gắn cờ bài hát của những người còn lại. Kết quả là tranh chấp doanh thu, bài bị chặn, dù không ai cố ý vi phạm.
Nhiều giấy phép không độc quyền cấm đăng ký nhận diện nội dung vì lý do này. Hãy đọc kỹ điều khoản giấy phép nhạc nền, và khi phân phối, tắt tuỳ chọn đăng ký nhận diện nếu giấy phép không cho phép.
Giấy phép thường cũng giới hạn số lượt nghe hay số bản bán. Vượt mức thì phải nâng cấp giấy phép.
Sau khi phát hành thì theo dõi gì?
Hầu hết nền tảng lớn cho nghệ sĩ nhận quyền quản lý hồ sơ của mình: cập nhật ảnh, tiểu sử, xem số liệu người nghe. Hãy làm việc này sớm, vì hồ sơ trống trông như bị bỏ quên.
Theo dõi số liệu: người nghe ở đâu, nghe qua danh sách phát nào, nghe bao lâu rồi bỏ. Những con số này cho biết nên tập trung quảng bá ở đâu.
Doanh thu từ lượt nghe trực tuyến được tính theo cơ chế riêng của từng nền tảng và về chậm. Đừng tính chuyện sống bằng lượt nghe của vài bài đầu. Với phần lớn nghệ sĩ độc lập, đó là cách để được nghe, còn thu nhập đến từ nhiều nguồn khác.
Kiểm tra định kỳ xem bài hát có hiện đúng ở hồ sơ của bạn không, hay bị gắn nhầm sang một nghệ sĩ trùng tên. Khi bài hát của bạn xuất hiện ở một góc của thế giới mà bạn chưa từng tới, bạn muốn người nghe ở đó biết gì về bạn?
Câu hỏi thường gặp
Phát hành nhạc lên nền tảng nghe có mất phí không?
Tuỳ đơn vị phân phối. Có nơi thu phí cố định, có nơi không thu phí trước nhưng giữ một phần doanh thu. Hãy so sánh cả phí lẫn điều khoản, quyền rời đi và cách rút tiền.
Tự thu âm tại nhà có phát hành được không?
Được, miễn là bản thu đạt yêu cầu kỹ thuật của đơn vị phân phối và bạn có đủ quyền. Chất lượng âm thanh ảnh hưởng tới trải nghiệm người nghe, nên hãy đầu tư vào hoà âm và làm chuẩn độ to.
Mã định danh bản ghi là gì?
Đó là mã quốc tế riêng cho mỗi bản thu, giúp hệ thống theo dõi lượt nghe và doanh thu cho đúng bản thu đó. Mỗi phiên bản khác nhau của một bài hát thường cần mã riêng. Nhiều đơn vị phân phối cấp mã giúp nghệ sĩ.
Bài hát bị từ chối phát hành vì sao?
Lý do hay gặp là ảnh bìa không đạt, thông tin sai định dạng, tên nghệ sĩ gây nhầm lẫn, chất lượng âm thanh kém, hoặc nghi vấn về quyền. Đọc kỹ thông báo từ đơn vị phân phối, sửa và gửi lại.
Có thể đổi đơn vị phân phối sau này không?
Có thể, nhưng cần làm cẩn thận để giữ lượt nghe và thống kê cũ. Thường cần dùng lại đúng mã định danh bản ghi khi chuyển. Hãy đọc hướng dẫn của cả hai đơn vị trước khi gỡ bài ở nơi cũ.
