Cuốn tự xuất bản đầu tiên thường vấp những lỗi rất giống nhau: đặt giá bìa mà không chừa phần chiết khấu cho kênh bán, hứa ngày ra mắt trước khi có quyết định xuất bản, không tính tới chuyện đóng gói và gửi hàng, dồn hết tiền vào in, và dừng quảng bá ngay sau tuần đầu. Mỗi lỗi đều nhỏ, nhưng cộng lại đủ làm một tác giả nản tới mức không muốn viết cuốn thứ hai.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Mình đã kể từng khâu ở các tập trước. Tập này gom lại những chỗ người ta hay trượt chân nhất, kèm cách tránh, để bạn có một danh sách mà đọc trước khi bắt đầu thì rẻ hơn nhiều so với đọc sau khi đã in.
Đặt giá bìa như thể mình sẽ bán hết trực tiếp
Nhiều tác giả đặt giá bìa bằng cách lấy tiền in mỗi cuốn nhân lên một chút, nghĩ rằng như vậy là có lời. Rồi khi sách vào nhà sách hay sàn, phần chiết khấu và phí ăn gần hết phần chênh, có khi lỗ trên từng cuốn.
Giá bìa phải được đặt sao cho kênh giữ lại ít nhất của bạn vẫn còn lời, hoặc ít nhất hoà vốn. Nếu không làm được, hãy nghĩ lại: có thật cần vào kênh đó không.
Cũng đừng đặt giá chỉ theo chi phí. Hãy nhìn giá của những cuốn cùng thể loại, cùng độ dày trên kệ. Sách của bạn quá rẻ trông như hàng kém, quá đắt thì người đọc so sánh và đặt xuống.
Và nhớ rằng giá bìa in trên sách rất khó đổi. Muốn tăng giá phải chờ lần in sau, trong khi các đợt giảm giá thì có thể làm bất cứ lúc nào.
Hứa ngày ra mắt quá sớm
Hào hứng, tác giả thông báo ngày ra mắt ngay khi gửi bản thảo cho nhà xuất bản. Rồi có yêu cầu sửa, rồi chờ quyết định, rồi nhà in lùi lịch, rồi thời gian chờ sau lưu chiểu. Ngày ra mắt lùi một lần, hai lần, và người đọc bắt đầu nghi.
Quy tắc mình hay khuyên là chỉ công bố ngày cụ thể khi sách đã in xong và biết ngày được phép phát hành. Trước đó, hãy nói theo mùa, như cuối năm nay, hoặc đầu năm sau.
Nếu mở đặt trước, ghi rõ thời gian giao dự kiến và cập nhật cho người đặt khi có thay đổi. Người đọc thông cảm với chậm trễ, nhưng không thông cảm với im lặng.
Một buổi ra mắt đã đặt địa điểm mà sách chưa về là cơn ác mộng mà mình đã chứng kiến vài lần. Đừng đặt cọc sự kiện trước khi có sách trong tay.
Quên chuyện đóng gói và gửi hàng
Viết sách thì nghĩ về chữ, không ai nghĩ về phong bì. Rồi đơn đặt trước đổ về, và tác giả nhận ra mình phải gói hàng trăm cuốn trong vài ngày, không có hộp, không có giấy chống sốc, không biết gửi qua đâu.
Sách gửi đi dễ bị móp góc, cong bìa, ướt nếu gặp mưa. Người đọc nhận một cuốn sách móp góc thì niềm vui giảm đi một nửa, và nhiều người sẽ chụp ảnh đăng lên.
Hãy thử gói và gửi vài cuốn cho chính mình trước ngày giao hàng loạt. Xem sách tới tay trông thế nào. Chọn hộp vừa khít với khổ sách, có lớp chống sốc ở góc, bọc túi chống ẩm.
Tính luôn chi phí và công gói hàng vào giá. Công của bạn cũng là tiền, và khi đơn nhiều lên, có khi thuê dịch vụ kho và giao hàng lại rẻ hơn tự làm.
Dồn hết tiền vào in, không còn gì cho phần sau
Tiền in là khoản lớn và dễ thấy, nên nhiều tác giả ưu tiên in thật nhiều, bìa thật đẹp, giấy thật tốt. Tới khi sách về, không còn tiền để gửi sách tặng, tổ chức buổi giao lưu, hay chạy một đợt quảng bá nhỏ.
Một cuốn sách không ai biết tới thì dù in đẹp tới đâu cũng nằm trong kho. Hãy chia ngân sách từ đầu: một phần cho làm sách, một phần cho in, và một phần giữ lại cho việc đưa sách tới người đọc.
Nếu phải cắt, cắt số lượng in trước, đừng cắt biên tập, bìa, hay phần quảng bá. In ít rồi in thêm thì được, còn sách không ai biết thì không có lần in thêm.
Cũng đừng quên một khoản dự phòng. Luôn có một chi phí bất ngờ, như thùng sách hỏng, đơn gửi thất lạc, phải in lại bìa áo.
Dừng lại sau tuần đầu
Tuần ra mắt là tuần ồn ào nhất: bạn bè chia sẻ, người thân mua, có vài bài giới thiệu. Rồi mọi thứ lặng đi, doanh số rơi, và nhiều tác giả nghĩ sách đã hết đà.
Thật ra với sách tự xuất bản, phần lớn người đọc tới sau, qua lời giới thiệu, qua tìm kiếm, qua những lần bạn nhắc tới sách ở các buổi nói chuyện. Sách sống bằng nhịp đều, không bằng một cú nổ.
Hãy lên kế hoạch cho nhiều tháng sau ra mắt: mỗi tháng một việc nhỏ, một buổi giao lưu, một bài viết chia sẻ một phần nội dung, một lần gửi sách cho người có thể giới thiệu. Mình sẽ nói kỹ hơn ở tập về giữ cho sách sống lâu.
Và hãy ghi lại bài học của cuốn đầu tiên khi còn nhớ rõ, vì cuốn thứ hai sẽ tới nhanh hơn bạn nghĩ. Nếu được làm lại cuốn đầu tiên từ đầu, điều đầu tiên bạn sẽ làm khác là gì?
Câu hỏi thường gặp
Sai lầm nào tốn kém nhất khi tự xuất bản?
Thường là in quá nhiều so với khả năng bán, vì tiền nằm im trong kho và sách có thể hỏng. Kế đến là bỏ qua biên tập, vì sách có vấn đề nội dung khó sửa sau khi đã in.
Giá bìa sách tự xuất bản nên đặt thế nào?
Hãy tính từ kênh giữ lại ít nhất mà bạn định bán, để kênh đó vẫn không lỗ. Rồi so với giá những cuốn cùng thể loại và độ dày. Tránh đặt giá chỉ dựa vào tiền in.
Có nên tổ chức ra mắt sách hoành tráng cho cuốn đầu?
Không cần hoành tráng. Một buổi nhỏ, ấm cúng với đúng người đọc thường hiệu quả hơn và ít rủi ro hơn. Giữ ngân sách cho những hoạt động kéo dài sau ra mắt.
Sách gửi đi bị hư hỏng thì xử lý thế nào?
Xin lỗi người đọc, đổi sách mới nhanh chóng, và xem lại cách đóng gói. Chụp ảnh bằng chứng để làm việc với đơn vị vận chuyển nếu lỗi do họ. Cách bạn xử lý thường được nhớ hơn chính lỗi.
Làm sao biết cuốn tự xuất bản đầu tiên thành công?
Hãy đặt mục tiêu từ đầu, có thể là hoà vốn, có thể là số người đọc, có thể là uy tín trong nghề. Đo theo mục tiêu đó thay vì so với những cuốn sách bán chạy. Mỗi cuốn sách có một định nghĩa thành công riêng.
