Nên mở đặt trước, nhưng chỉ khi bạn đã khá chắc ngày có sách. Đặt trước giúp bạn có tiền trước khi phải trả tiền in, biết nhu cầu thật để quyết định in bao nhiêu, và tạo một đợt sóng cho tuần phát hành. Rủi ro lớn nhất là giao chậm, nên đừng mở khi các mốc xuất bản và in còn chưa chắc.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Đặt trước là một lời hứa hai chiều. Người đọc trả tiền cho một cuốn sách chưa tồn tại, vì họ tin bạn. Bạn nhận tiền và hứa giao đúng. Tập này mình kể làm sao để giữ được lời hứa đó.
Đặt trước mang lại những gì?
Thứ nhất là tiền đúng lúc. Với sách tự xuất bản, khoảng thời gian khó nhất là khi phải trả tiền in mà chưa bán được cuốn nào. Tiền đặt trước lấp đúng khoảng đó.
Thứ hai là dữ liệu. Số đơn đặt trước cho bạn biết có bao nhiêu người thật sự mở ví, không chỉ bấm thích. Con số đó giúp quyết định in bao nhiêu sát thực tế hơn mọi dự đoán.
Thứ ba là sóng. Khi nhiều người nhận sách cùng một tuần và cùng chia sẻ, cuốn sách được nhắc tới dày hơn, người khác tò mò hơn. Trên sàn và nhà sách trực tuyến, doanh số dồn vào tuần đầu còn giúp sách được hiện nhiều hơn.
Thứ tư là một danh sách người đọc đầu tiên, những người tin bạn nhất. Họ xứng đáng được chăm sóc đặc biệt.
Khi nào mở đặt trước là hợp lý?
Mở khi bản thảo đã được duyệt, có quyết định xuất bản, và đã có lịch in cụ thể. Trước những mốc đó, ngày có sách còn có thể lùi rất xa.
Thời gian mở đặt trước không nên quá dài. Nếu người đọc phải chờ nhiều tháng, họ quên mình đã đặt, hoặc đổi ý. Một khoảng vài tuần là đủ để gom đơn mà vẫn giữ được hứng thú.
Hãy nói rõ ngày giao dự kiến, và nếu có thể, nói theo khoảng thay vì một ngày chính xác. Giao sớm hơn hứa thì người đọc vui, trễ hơn hứa thì họ bực, dù chỉ vài ngày.
Nếu sách vào nhà sách trực tuyến, họ có thể có chương trình đặt trước riêng. Hãy phối hợp để ngày giao ở các kênh không lệch nhau quá nhiều.
Ưu đãi gì cho người đặt trước?
Người đặt trước chấp nhận chờ và chấp nhận rủi ro, nên họ xứng đáng có chút ưu đãi. Chữ ký tác giả là ưu đãi phổ biến và gần như không tốn tiền, chỉ tốn công.
Những thứ khác có thể là tấm thiệp, bưu thiếp minh hoạ, được nhận sách trước khi phát hành rộng, hoặc một buổi trò chuyện trực tuyến riêng với tác giả.
Giảm giá cũng là một lựa chọn, nhưng cẩn thận: nếu giảm quá sâu, bạn mất phần lời đúng lúc đang cần tiền. Và nếu sau đó sách lại được bán rẻ hơn ở nơi khác, người đặt trước sẽ thấy thiệt.
Ưu đãi nên có giới hạn rõ, như chỉ cho người đặt trước một ngày nhất định, và phải giữ lời tới từng đơn.
Quản lý đơn và giữ lời
Mỗi đơn cần được ghi lại đầy đủ: tên, liên lạc, địa chỉ, số lượng, đã thanh toán chưa, tên đề tặng nếu có chữ ký. Một bảng tính đơn giản là đủ, miễn là cập nhật đều.
Gửi xác nhận cho người đặt ngay khi nhận đơn. Cập nhật tiến độ vài lần trong thời gian chờ: sách đã in xong, sách đã về kho, sách đang được gói. Người chờ mà nhận được tin thì chờ vui hơn.
Nếu có trễ, báo sớm và nói lý do thật. Đừng im lặng tới ngày hẹn rồi mới xin lỗi. Người đọc thông cảm với trễ có lý do, không thông cảm với việc bị bỏ quên.
Khi đã nhận tiền, bạn có trách nhiệm giao hàng hoặc hoàn tiền. Nếu vì lý do nào đó sách không thể ra, hãy hoàn tiền đầy đủ và nhanh. Đó là cách duy nhất để giữ được người đọc cho những cuốn sau.
Những lỗi hay gặp khi mở đặt trước
Lỗi đầu tiên là hứa quá nhiều ưu đãi. Chữ ký, thiệp, bưu thiếp, sổ tay, túi vải, rồi tới lúc gói hàng mới thấy mỗi đơn mất cả tiếng đồng hồ. Chọn một hai ưu đãi làm cho thật tốt.
Lỗi thứ hai là không giới hạn số lượng bản có chữ ký. Tác giả hào hứng nhận hàng trăm đơn đề tặng theo tên, rồi phải ký liền mấy đêm, tay mỏi, chữ xấu dần, có khi viết sai tên người nhận.
Lỗi thứ ba là để địa chỉ giao hàng thiếu thông tin. Hãy yêu cầu đủ số điện thoại, tên đường, phường xã ngay từ lúc đặt, vì đợi tới ngày giao mới hỏi lại từng người là mất cả tuần.
Lỗi thứ tư là quên rằng người đặt trước có thể đổi địa chỉ trong lúc chờ. Nhắc họ kiểm tra lại thông tin vài ngày trước khi gửi là việc nhỏ mà cứu được nhiều đơn thất lạc.
Sau khi giao sách đặt trước
Nhắn cảm ơn khi sách đã tới. Hỏi xem sách có tới nguyên vẹn không. Xử lý nhanh những đơn lỗi.
Sau vài tuần, mời người đặt trước chia sẻ cảm nhận, hoặc viết đánh giá ở nơi họ thấy thuận tiện. Họ là những người đọc đầu tiên, và lời của họ có sức nặng với những người đang phân vân.
Giữ danh sách người đặt trước cẩn thận, với sự đồng ý của họ, để báo tin khi có sách mới. Người đã tin bạn một lần và được đối xử tốt thường sẵn lòng tin lần nữa.
Nhìn lại con số: bao nhiêu đơn, đến từ đâu, ưu đãi nào hấp dẫn nhất. Lần sau bạn sẽ đoán sát hơn. Nếu có một trăm người sẵn lòng trả tiền cho cuốn sách chưa in của bạn, bạn muốn nói gì với họ vào ngày họ nhận sách?
Câu hỏi thường gặp
Đặt trước sách có cần giấy phép riêng không?
Đặt trước là một cách bán hàng, không cần giấy phép riêng. Nhưng sách chỉ được giao khi đã được phép phát hành. Việc nhận tiền trước cũng cần được ghi nhận đúng về thuế và sổ sách.
Nên nhận đặt trước qua kênh nào?
Qua trang riêng, biểu mẫu đặt hàng, hoặc nhà sách trực tuyến có chương trình đặt trước. Chọn kênh giúp bạn quản lý đơn gọn và người đọc thanh toán dễ. Tránh nhận đơn rải rác qua quá nhiều kênh.
Giao sách đặt trước chậm thì bồi thường thế nào?
Báo sớm, xin lỗi, nói rõ ngày giao mới. Có thể tặng thêm một món nhỏ như lời cảm ơn vì đã chờ. Người muốn huỷ đơn thì hoàn tiền đầy đủ và nhanh.
Đặt trước ít có nghĩa là sách sẽ bán kém?
Không hẳn. Nhiều sách bán đều về sau nhờ lời giới thiệu. Nhưng đặt trước ít là tín hiệu nên in số lượng thận trọng và đầu tư thêm vào việc để người đọc biết tới sách.
Có nên mở đặt trước cho sách điện tử không?
Có thể, nhất là khi ra cùng sách giấy. Với sách điện tử, người đặt nhận sách ngay ngày phát hành, không lo vận chuyển. Hãy kiểm tra nền tảng bán có hỗ trợ đặt trước không.
