Chuẩn bị ra mắt sách nên bắt đầu ngay từ lúc bản thảo được duyệt, và lịch nên được lập ngược từ ngày phát hành. Những việc tốn thời gian nhất là gửi bản đọc trước cho người điểm sách, đưa thông tin sách cho nhà sách để họ kịp nhập, và xây một danh sách những người đang chờ cuốn sách. Để tới tuần cuối mới làm thì đã muộn.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Nhiều tác giả nghĩ ra mắt là một ngày, một buổi, một bài đăng. Người làm phát hành thì nghĩ ra mắt là một mùa, bắt đầu từ vài tháng trước ngày sách lên kệ. Tập này mình kể cách lập lịch cho mùa đó.
Lập lịch ngược từ ngày phát hành
Hãy bắt đầu từ ngày sách được phép phát hành, rồi lùi dần. Trước đó là khoảng chờ sau khi nộp lưu chiểu. Trước nữa là in. Trước nữa là duyệt bản in thử. Trước nữa là quyết định xuất bản. Mỗi mốc cần hỏi nhà xuất bản và nhà in xem thường mất bao lâu.
Song song với chuỗi sản xuất đó là chuỗi phát hành: gửi bản đọc trước, gửi thông tin sách cho nhà sách, mở đặt trước, chuẩn bị buổi ra mắt. Mỗi việc cũng cần thời gian riêng.
Khi xếp hai chuỗi cạnh nhau, bạn thường thấy ngày phát hành mình mơ ước là không thể. Tốt hơn là thấy điều đó trên giấy, trước khi hứa với ai.
Mình thường khuyên chừa khoảng dư ở mỗi mốc. Sách hiếm khi đi nhanh hơn kế hoạch, và gần như luôn có một mốc bị trễ.
Những việc cần làm sớm nhất
Gửi bản đọc trước cho người điểm sách là việc cần làm sớm nhất. Người đọc và viết giới thiệu cần thời gian đọc, và họ nhận rất nhiều sách. Gửi sát ngày thì bài giới thiệu ra sau khi đợt ra mắt đã qua. Bản đọc trước có thể là tệp đã dàn trang hoặc vài bản in thử đóng đơn giản.
Đưa thông tin sách cho nhà sách và nhà phát hành: tên, bìa, tóm tắt, giá, ngày dự kiến. Nhà sách lên kế hoạch nhập hàng từ trước, và sách không có trong kế hoạch thì khó có chỗ đẹp.
Xây danh sách người quan tâm: mời người đọc đăng ký nhận tin khi sách ra, chia sẻ quá trình làm sách. Danh sách này là nền của đợt đặt trước.
Nếu sách có thể gắn với truyền thông, như một bài phỏng vấn hay một chuyên mục, hãy liên hệ sớm. Báo chí và chương trình cũng lên lịch trước nhiều tuần.
Những việc làm ở giữa
Mở đặt trước khi đã chắc ngày có sách, thường sau khi có quyết định xuất bản và đã lên lịch in. Đặt trước quá sớm khiến người đọc chờ lâu và quên. Đặt trước quá muộn thì không đủ thời gian gom đơn.
Chuẩn bị trang bán, ảnh sách, đoạn giới thiệu, đoạn trích đọc thử. Những thứ này sẽ được dùng đi dùng lại trong nhiều tháng, nên làm kỹ một lần.
Lên kế hoạch buổi ra mắt hay giao lưu: chọn địa điểm, khách mời, nhưng chỉ chốt ngày khi sách đã in xong.
Chuẩn bị đóng gói, kho, vận chuyển cho đơn đặt trước. Đừng để ngày sách về cũng là ngày đầu tiên bạn nghĩ tới hộp đựng.
Chọn thời điểm nào trong năm?
Mỗi loại sách có mùa của nó. Sách cho học sinh, sách về giáo dục hợp với mùa tựu trường. Sách làm quà hợp với dịp cuối năm. Sách về sức khoẻ, thói quen tốt hay được tìm đầu năm, khi người ta đặt mục tiêu mới.
Các hội sách và ngày hội đọc sách hàng năm vào tháng tư là những dịp người đọc ra đường tìm sách. Ra sách trước những dịp này một chút giúp sách có mặt đúng lúc.
Cũng có những lúc nên tránh. Những tuần sát Tết, người ta bận và tiền dành cho việc khác, vận chuyển thì chậm và đắt. Những tuần có nhiều sách lớn cùng ra, sách của tác giả mới dễ bị lấn.
Nhưng đừng đợi thời điểm hoàn hảo tới mức sách không bao giờ ra. Thời điểm tốt giúp một chút, sách tốt và người đọc được chăm mới giúp nhiều.
Tuần cuối trước ngày ra mắt
Tuần cuối là tuần kiểm tra, không phải tuần bắt đầu. Kiểm sách đã về kho, đã tới nhà sách, trang bán đã sẵn sàng, đơn đặt trước đã gói xong, bài giới thiệu đã lên lịch.
Chuẩn bị sẵn câu trả lời cho những câu hỏi hay gặp: mua ở đâu, bao giờ giao, có chữ ký không, có sách điện tử không.
Nghỉ ngơi một chút. Tuần ra mắt thường là tuần tác giả mệt nhất, và người đọc cảm được sự mệt mỏi đó trong từng bài đăng, từng câu trả lời.
Và nhớ rằng ngày ra mắt là ngày bắt đầu chứ không phải ngày kết thúc. Nếu sau ngày ra mắt bạn không còn sức cho những tháng tiếp theo, đợt ra mắt đẹp tới đâu cũng chỉ là pháo hoa. Bạn định để dành bao nhiêu sức cho những tháng sau ngày đó?
Câu hỏi thường gặp
Nên gửi bản đọc trước cho người điểm sách khi nào?
Càng sớm càng tốt khi nội dung đã ổn định, thường là khi bản dàn trang đã gần xong. Người điểm sách cần thời gian đọc và viết. Gửi sát ngày phát hành thì bài giới thiệu dễ ra muộn.
Có nên công bố ngày ra mắt sách thật sớm không?
Nên công bố theo mùa khi còn sớm, và chỉ công bố ngày cụ thể khi sách đã in xong và biết ngày được phép phát hành. Hứa ngày rồi lùi nhiều lần làm người đọc mất hứng.
Ra mắt sách vào mùa nào tốt nhất?
Tuỳ loại sách. Sách giáo dục hợp mùa tựu trường, sách quà tặng hợp cuối năm, sách về thói quen hợp đầu năm. Tránh những tuần sát Tết khi vận chuyển chậm và người đọc bận.
Tác giả tự xuất bản có cần kế hoạch ra mắt không?
Rất cần, thậm chí cần hơn tác giả của công ty sách, vì không ai làm thay. Kế hoạch không cần phức tạp, một bảng các việc, người làm và ngày dự kiến là đủ để không bỏ sót.
Nên dành bao nhiêu thời gian cho quảng bá sau ra mắt?
Nên tính theo tháng chứ không theo tuần. Nhiều sách bán đều nhờ những hoạt động nhỏ kéo dài sau ra mắt. Hãy lên sẵn vài việc cho mỗi tháng trong vài tháng đầu.
