Sách chuyên môn tự xuất bản hợp với người đã làm nghề lâu năm, có người đọc rõ ràng và biết tìm họ ở đâu: hội thảo, hiệp hội, lớp học, nhóm nghề. Điều kiện sống còn là nội dung phải chính xác, có đồng nghiệp đọc phản biện, trình bày để tra cứu chứ không chỉ để đọc một lần, và sẵn sàng cập nhật khi nghề thay đổi.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Nhiều người giỏi nghề có trong đầu cả một cuốn sách mà đồng nghiệp trẻ rất cần: một kỹ sư cầu đường, một cô giáo dạy trẻ tự kỷ, một anh nuôi ong dú nhiều năm. Công ty sách có thể thấy thị trường quá hẹp. Tập này mình nói vì sao hẹp lại là lợi thế nếu bạn tự làm.
Vì sao sách chuyên môn hợp với tự xuất bản?
Người đọc sách chuyên môn không đông, nhưng rất rõ. Bạn biết họ làm nghề gì, đọc để giải quyết việc gì, và thường biết họ tụ ở đâu. Đó là điều mà tác giả tiểu thuyết đầu tay không có.
Họ cũng sẵn lòng trả tiền cho kiến thức giúp họ làm việc tốt hơn, tránh sai lầm tốn kém. Một cuốn sách giúp một kỹ sư trẻ tránh một lỗi thi công thì đáng giá hơn nhiều giá bìa của nó.
Với công ty sách, một đầu sách chỉ bán vài trăm cuốn có thể không đủ bù chi phí. Với tác giả tự xuất bản biết rõ người đọc, vài trăm cuốn bán đúng người có thể đủ, và kèm theo là uy tín nghề nghiệp, lời mời giảng dạy, những mối quan hệ mới.
Ở một số lĩnh vực, sách còn cần đi qua nhà xuất bản có chuyên ngành phù hợp. Hãy hỏi trước để chọn đúng nơi làm việc.
Chính xác là điều không được thương lượng
Một cuốn tiểu thuyết có chi tiết sai thì bị chê. Một cuốn sách chuyên môn có thông tin sai thì có thể gây hại thật: một liều lượng, một thông số kỹ thuật, một quy trình an toàn.
Hãy nhờ ít nhất hai đồng nghiệp có kinh nghiệm đọc phản biện, lý tưởng là người có cách làm khác bạn. Họ sẽ chỉ ra những chỗ bạn trình bày kinh nghiệm riêng như thể là chân lý chung.
Phân biệt rõ trong sách: đâu là quy định, tiêu chuẩn chung, đâu là kinh nghiệm cá nhân, đâu là ý kiến còn tranh luận trong nghề. Người đọc chuyên môn đánh giá cao sự trung thực này.
Với sách liên quan sức khoẻ, pháp luật, tài chính, hãy ghi rõ giới hạn của cuốn sách và khuyên người đọc hỏi người có thẩm quyền trong trường hợp cụ thể. Đó không chỉ là bảo vệ bạn, mà là tôn trọng người đọc.
Trình bày để tra cứu, không chỉ để đọc
Người đọc sách chuyên môn hiếm khi đọc từ đầu tới cuối một lần rồi cất. Họ đọc một lần, rồi quay lại tra nhiều lần khi gặp việc. Sách phải được thiết kế cho lần quay lại đó.
Mục lục chi tiết tới từng mục nhỏ. Tiêu đề rõ ràng, nói đúng nội dung. Bảng tra cứu tổng hợp ở cuối chương hoặc cuối sách. Nếu sách dày, một bảng tra từ khoá theo thứ tự chữ cái ở cuối sách là thứ người trong nghề rất quý.
Hình minh hoạ, sơ đồ, ảnh thực tế giúp nhiều hơn hàng trang giải thích. Nhưng hãy chắc bạn có quyền với mọi hình, và ảnh chụp ở nơi làm việc không lộ thông tin của người khác.
Chọn kiểu đóng giúp sách mở phẳng trên bàn làm việc nếu người đọc sẽ vừa đọc vừa làm theo. Một cuốn sách tra cứu cứ gập lại khi đặt xuống là một cuốn sách gây bực.
Bán sách chuyên môn ở đâu?
Kênh tốt nhất thường là nơi người trong nghề gặp nhau: hội thảo, hội nghị chuyên ngành, lớp tập huấn, sự kiện của hiệp hội. Một buổi nói chuyện chuyên môn kèm bán sách có chữ ký thường hiệu quả hơn nhiều tháng quảng cáo.
Tổ chức mua số lượng: doanh nghiệp mua cho nhân viên mới, trường nghề mua làm tài liệu tham khảo, bệnh viện mua cho thư viện. Những đơn này cần báo giá, hoá đơn, và đôi khi cần sách có thông tin xuất bản đầy đủ để đưa vào thư viện.
Cộng đồng trực tuyến của nghề: nhóm chuyên môn, diễn đàn, trang cá nhân nơi bạn đã chia sẻ kiến thức nhiều năm. Người theo dõi bạn ở đó đã tin bạn trước khi có sách.
Và nếu bạn giảng dạy, sách có thể đi cùng khoá học. Cẩn thận đừng biến sách thành tờ quảng cáo cho khoá học, vì người đọc chuyên môn nhận ra ngay và mất lòng tin.
Cập nhật khi nghề thay đổi
Nghề nào cũng thay đổi: tiêu chuẩn mới, công nghệ mới, quy định mới. Sách chuyên môn cũ đi nhanh hơn mọi loại sách khác. Đó là lý do in ít và in thêm theo nhu cầu thường hợp với loại sách này.
Hãy ghi rõ trên sách thời điểm nội dung được cập nhật. Người đọc chuyên môn cần biết thông tin họ đang đọc có còn hiện hành không.
Giữ một tệp ghi chú những điều cần sửa cho lần sau: lỗi người đọc phát hiện, quy định mới, kinh nghiệm mới. Khi đủ nhiều, đó là lúc làm ấn bản mới.
Một cuốn sách chuyên môn được cập nhật đều đặn có thể trở thành cuốn sách mà cả một thế hệ người trong nghề gọi bằng tên tác giả. Điều gì trong nghề của bạn mà người mới vào nghề đang phải học lại bằng sai lầm?
Câu hỏi thường gặp
Sách chuyên môn có cần người phản biện không?
Nên có, dù không phải lúc nào cũng bắt buộc. Người phản biện là đồng nghiệp có kinh nghiệm giúp phát hiện sai sót và những chỗ kinh nghiệm cá nhân bị trình bày như quy tắc chung. Ghi tên họ trong sách nếu họ đồng ý.
Tự xuất bản sách chuyên môn có được tính là công trình khoa học không?
Tuỳ quy định của từng ngành và từng cơ quan đánh giá. Nhiều nơi có tiêu chí riêng về nhà xuất bản và quy trình phản biện. Nếu cần sách cho mục đích này, hãy hỏi trước khi làm.
Sách chuyên môn nên in bao nhiêu?
Thường nên in ít và in thêm theo nhu cầu, vì người đọc không đông và nội dung cần cập nhật. In theo yêu cầu bằng máy kỹ thuật số là lựa chọn hợp với nhiều cuốn sách chuyên môn.
Có nên làm sách chuyên môn dạng điện tử không?
Rất nên nếu người đọc hay tra cứu trên máy tính hoặc điện thoại tại nơi làm việc. Sách điện tử cho phép tìm từ khoá nhanh và cập nhật dễ. Nhiều người vẫn thích bản giấy để ghi chú, nên có cả hai là tốt.
Viết sách chuyên môn có ảnh hưởng tới công việc hiện tại không?
Có thể, nếu sách dùng tài liệu, số liệu hay tình huống của nơi bạn làm việc. Hãy đọc kỹ hợp đồng lao động về bảo mật và quyền với sản phẩm trí tuệ, và xin phép khi cần.
