Phần lớn sách vào nhà sách theo hình thức ký gửi: sách vẫn là của bạn cho tới khi được bán, nhà sách thanh toán cho bạn theo kỳ đối soát, và cuốn nào không bán được thì bị trả về. Muốn làm tốt kênh này, hãy gửi vừa đủ, theo dõi từng điểm, và giữ quan hệ với những người đứng bán.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Nhìn thấy sách của mình trên kệ nhà sách là một khoảnh khắc khó quên. Nhưng sau khoảnh khắc đó là những tháng theo dõi, đối soát, nhận hàng trả. Tập này mình kể phần sau của khoảnh khắc ấy, phần ít ai chụp ảnh đăng lên.
Ký gửi vận hành thế nào?
Khi ký gửi, bạn giao sách cho nhà sách bày bán, nhưng quyền sở hữu vẫn là của bạn. Nhà sách không trả tiền lúc nhận hàng. Họ trả theo số sách thực bán, sau mỗi kỳ đối soát đã thoả thuận.
Đối soát là lúc hai bên so số liệu: gửi bao nhiêu, bán bao nhiêu, còn bao nhiêu, hỏng bao nhiêu. Sau đó nhà sách thanh toán phần đã bán, trừ chiết khấu.
Sau một thời gian, sách không bán được sẽ bị trả lại. Khoảng thời gian này và quy trình trả tuỳ từng nhà sách, nên hãy hỏi rõ khi bắt đầu.
Có những nhà sách mua đứt, nghĩa là trả tiền ngay khi nhận và tự chịu rủi ro. Cách này hiếm hơn với sách mới, thường chỉ áp dụng cho sách đã bán chắc hoặc số lượng nhỏ.
Cần chuẩn bị gì để nhà sách nhận?
Sách phải có đầy đủ thông tin xuất bản, mã vạch quét được, giá bìa in rõ. Nhà sách cần nhập sách vào hệ thống bán hàng, nên thiếu thông tin là chưa nhận được.
Hồ sơ thường gồm thông tin sách, bìa, giới thiệu ngắn, và giấy tờ liên quan tới xuất bản. Nhà sách lớn còn có thể yêu cầu hoá đơn theo quy định, nên nếu bạn là cá nhân, hãy hỏi trước cách xuất hoá đơn.
Chuỗi nhà sách lớn thường làm việc qua nhà phát hành hoặc bộ phận mua hàng tập trung. Gõ cửa từng cửa hàng thường không hiệu quả với chuỗi. Ngược lại, nhà sách nhỏ, độc lập thường nói chuyện được trực tiếp với chủ.
Một lời giới thiệu ngắn gọn về sách, người đọc là ai, bạn sẽ làm gì để quảng bá giúp người nhập hàng quyết định dễ hơn. Họ muốn biết sách sẽ có người hỏi mua, không chỉ nằm trên kệ.
Vị trí trên kệ quyết định nhiều thứ
Sách nằm ở bàn sách mới, ở mặt tiền, quay bìa ra ngoài thì được thấy nhiều gấp bội sách chỉ lộ gáy trên kệ cao. Nhưng chỗ tốt có hạn, và ở nhiều chuỗi, vị trí đẹp gắn với các chương trình trưng bày có điều kiện riêng.
Với sách mới, thời gian được nằm ở bàn sách mới thường ngắn. Nếu trong thời gian đó sách không bán, nó sẽ chuyển lên kệ, rồi dần bị trả. Vì vậy quảng bá phải tập trung đúng lúc sách mới lên kệ.
Ở nhà sách nhỏ, bạn có thể trao đổi trực tiếp với chủ về cách bày, có khi được đặt cạnh quầy thu ngân, kèm một tấm thẻ giới thiệu viết tay.
Hãy ghé thăm các điểm bán, chụp ảnh sách trên kệ, cảm ơn người bán. Một nhân viên nhà sách biết và quý cuốn sách của bạn sẽ giới thiệu nó cho khách đang phân vân.
Gửi bao nhiêu mỗi điểm là vừa?
Gửi quá ít, sách bán hết mà chưa bổ sung kịp, khách hỏi không có. Gửi quá nhiều, sách nằm lâu, tới kỳ trả hàng thì về một đống, nhiều cuốn đã sờn.
Với sách mới của tác giả mới, bắt đầu ít ở mỗi điểm, và theo dõi. Điểm nào bán nhanh thì bổ sung, điểm nào đứng im thì đừng gửi thêm.
Đừng cố có mặt ở mọi điểm ngay từ đầu. Tập trung vào những nhà sách gần với người đọc của bạn: gần trường đại học nếu sách cho sinh viên, gần khu văn phòng nếu sách cho người đi làm.
Hãy lập một bảng theo dõi theo từng điểm: ngày gửi, số gửi, số bán qua mỗi kỳ, số trả. Sau vài kỳ, bảng này sẽ nói cho bạn biết điểm nào đáng giữ.
Công nợ và hàng trả về: giữ cho sổ sách sạch
Công nợ nhà sách là số tiền họ nợ bạn cho những cuốn đã bán nhưng chưa thanh toán. Với nhiều điểm bán và nhiều kỳ, con số này dễ rối. Đối soát đều và lưu lại mọi biên bản là cách giữ sổ sạch.
Khi nhận hàng trả về, hãy đếm và kiểm tình trạng ngay, ký biên bản có ghi số lượng và tình trạng. Sách hỏng do bảo quản ở nhà sách có thể được thoả thuận xử lý khác sách còn tốt.
Đừng để công nợ kéo dài quá lâu mà không đối soát. Nhà sách cũng có thể thay đổi, đóng điểm, đổi chủ, và khi đó đòi tiền rất khó.
Kênh nhà sách không phải kênh nhanh và nhiều lời nhất, nhưng nó cho sách một thứ mà kênh khác khó có: được cầm lên bởi người lạ. Người lạ đầu tiên cầm sách của bạn lên ở một nhà sách, bạn mong họ thấy điều gì?
Câu hỏi thường gặp
Sách tự xuất bản có ký gửi được ở nhà sách không?
Có thể, nhất là ở nhà sách nhỏ và độc lập. Sách cần đủ thông tin xuất bản và mã vạch. Chuỗi lớn thường khó hơn và hay yêu cầu làm qua nhà phát hành.
Nhà sách thanh toán tiền ký gửi khi nào?
Theo kỳ đối soát đã thoả thuận, thường định kỳ. Họ trả cho số sách đã bán trong kỳ, trừ chiết khấu. Hãy thống nhất rõ kỳ đối soát và thời gian thanh toán từ đầu.
Sách ký gửi bị mất hoặc hỏng ở nhà sách thì ai chịu?
Tuỳ thoả thuận. Nhiều nơi có điều khoản riêng về hao hụt và hư hỏng. Hãy đọc kỹ hoặc ghi rõ trong biên bản giao nhận để tránh tranh cãi khi đối soát.
Có nên chấp nhận mọi điều kiện của nhà sách lớn?
Không nhất thiết. Hãy tính xem với chiết khấu và điều kiện đó, mỗi cuốn còn để lại bao nhiêu và rủi ro trả hàng thế nào. Có khi tập trung vào nhà sách nhỏ và kênh trực tuyến lại hợp hơn.
Làm sao để sách được bày ở vị trí đẹp?
Ở nhà sách nhỏ, hãy trao đổi trực tiếp và hỗ trợ bằng quảng bá. Ở chuỗi lớn, vị trí thường gắn với chương trình trưng bày có điều kiện. Sách bán tốt trong tuần đầu cũng thường được giữ ở vị trí tốt lâu hơn.
