Cách dễ nhất để sách tới người đọc Việt ở nước ngoài là sách điện tử và sách nói, vì chúng không cần qua biên giới bằng thùng giấy. Sách giấy thì có thể gửi lẻ qua bưu chính, gửi qua các nhà sách Việt ở nước sở tại, hoặc in tại chỗ. Nhưng trước khi làm, hãy kiểm phạm vi lãnh thổ trong hợp đồng, thủ tục xuất khẩu, và chi phí gửi hàng quốc tế.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Có rất nhiều người Việt ở xa muốn đọc sách tiếng Việt, và rất nhiều cha mẹ muốn con mình ở nước ngoài lớn lên cùng những câu chuyện bằng tiếng mẹ đẻ. Tập này mình kể những con đường để cuốn sách đi xa, và những rào cản trên từng con đường.
Ai là người đọc Việt ở nước ngoài?
Đó không phải một nhóm đồng nhất. Có người đã sống ở nước ngoài nhiều thập kỷ, đọc tiếng Việt thạo nhưng xa với cách nói hiện nay. Có du học sinh, người lao động mới đi, đọc như người trong nước. Và có thế hệ trẻ sinh ra ở nước ngoài, nói tiếng Việt ở nhà nhưng đọc còn chậm.
Mỗi nhóm cần sách khác nhau. Người lớn tuổi thích sách về quê hương, văn học, tôn giáo. Người mới đi thích sách giống người trong nước đang đọc. Cha mẹ có con nhỏ tìm sách thiếu nhi, sách song ngữ, sách tập đọc.
Họ cũng tụ ở những nơi khác nhau: hội đoàn, chùa, nhà thờ, trường dạy tiếng Việt cuối tuần, nhóm trên mạng xã hội. Biết rõ nhóm mình nhắm tới giúp chọn đúng kênh.
Sách thiếu nhi tiếng Việt là mảng có nhu cầu rõ nhất mà mình thấy, vì cha mẹ ở xa thường khó tìm sách hợp lứa tuổi cho con.
Sách điện tử và sách nói: con đường ít rào cản nhất
Sách điện tử và sách nói không cần vận chuyển, người đọc mua là có ngay. Với người đọc ở nước ngoài, đây là lợi thế rất lớn khi tiền gửi một cuốn sách giấy có thể bằng hoặc hơn giá cuốn sách.
Nhưng hãy kiểm tra: nền tảng bạn bán có cho người ở nước ngoài mua không, thanh toán bằng thẻ nước ngoài có được không. Một số nền tảng trong nước chỉ phục vụ người dùng trong nước.
Các nền tảng sách điện tử quốc tế lớn có thể tiếp cận người đọc ở nhiều nước, nhưng mỗi nền tảng có điều kiện riêng về ngôn ngữ, định dạng, thanh toán cho người bán.
Sách nói đặc biệt hợp với người lớn tuổi mắt kém và với trẻ em đang học nghe tiếng Việt. Một cuốn sách thiếu nhi có kèm bản đọc là món quà rất được cha mẹ ở xa quý.
Gửi sách giấy qua biên giới
Gửi lẻ từng cuốn qua bưu chính quốc tế thì đơn giản nhưng tốn kém, và thời gian giao khá lâu. Hợp với đơn đặt trước của những người đọc rất muốn có bản giấy, nhất là bản có chữ ký.
Gửi số lượng lớn cho nhà sách Việt ở nước ngoài hay cho hội đoàn thì rẻ hơn tính trên mỗi cuốn, nhưng liên quan tới thủ tục xuất khẩu xuất bản phẩm và thủ tục nhập khẩu ở nước nhận. Hãy hỏi đơn vị có kinh nghiệm xuất khẩu sách trước khi làm.
Sách còn phải đi qua hải quan nước nhận, và mỗi nước có quy định riêng. Một số nội dung có thể bị hạn chế ở nước này mà không ở nước khác.
Đóng gói cho hành trình dài càng phải kỹ. Sách đi qua nhiều trạm, nhiều lần bốc xếp, nhiều vùng khí hậu.
Phạm vi lãnh thổ trong hợp đồng: rào cản ít ai để ý
Nếu sách của bạn đi qua công ty sách, hợp đồng có thể giới hạn quyền phát hành ở Việt Nam, hoặc ngược lại cho công ty quyền ở mọi nơi. Tự bán ra nước ngoài khi quyền đó không thuộc về bạn có thể vi phạm hợp đồng.
Với sách dịch, rào cản còn rõ hơn. Quyền dịch tiếng Việt thường chỉ được mua cho lãnh thổ Việt Nam. Bán bản dịch đó ở nước khác, nơi bên giữ quyền gốc có thể đã bán quyền cho người khác, là vượt phạm vi.
In tại nước ngoài qua các nền tảng in theo yêu cầu quốc tế là một cách tránh chi phí gửi hàng. Nhưng việc này đặt ra câu hỏi về quyền, về quy định xuất bản ở cả hai nước, và về thuế. Mình không kết luận thay bạn được, hãy hỏi người hiểu luật.
Kiểm tra hợp đồng trước khi nhận đơn từ nước ngoài là việc nhỏ, và giúp bạn tránh một rắc rối lớn.
Tìm tới cộng đồng người đọc ở xa
Những người trung gian tốt nhất thường là người trong cộng đồng: một cô giáo dạy tiếng Việt cuối tuần, một người điều hành nhóm phụ huynh Việt ở một thành phố, một nhà sách nhỏ của người Việt. Họ biết người đọc cần gì và có thể gom đơn.
Những buổi giao lưu trực tuyến giữa tác giả và người đọc ở nhiều nước là cách không tốn chi phí đi lại mà vẫn tạo được sự gần gũi.
Hãy nhớ lệch múi giờ khi lên lịch, và lệch cả thói quen: người đọc ở xa có khi quan tâm tới những điều rất khác người trong nước, như cách giữ tiếng Việt cho con, nỗi nhớ những món ăn, những con phố cũ.
Một cuốn sách tiếng Việt trên kệ của một gia đình ở xa đôi khi là sợi dây nối cả một thế hệ với quê nhà. Trong những người Việt ở xa mà bạn quen, ai đang tìm một cuốn sách như của bạn?
Câu hỏi thường gặp
Gửi sách ra nước ngoài có cần giấy phép không?
Gửi vài cuốn làm quà thường đơn giản. Xuất khẩu sách với số lượng để kinh doanh liên quan tới thủ tục xuất khẩu xuất bản phẩm và quy định của nước nhận. Hãy hỏi đơn vị có kinh nghiệm hoặc cơ quan quản lý trước khi làm.
Sách điện tử tiếng Việt có bán được cho người ở nước ngoài không?
Có, nếu nền tảng bạn dùng cho phép người mua ở nước ngoài và hỗ trợ thanh toán quốc tế. Hãy kiểm tra điều này trước, và kiểm tra hợp đồng xem bạn có quyền bán ở ngoài Việt Nam không.
Sách dịch có được bán cho người Việt ở nước ngoài không?
Phụ thuộc vào phạm vi lãnh thổ trong hợp đồng mua bản quyền dịch. Nhiều hợp đồng chỉ cho phép phát hành tại Việt Nam. Bán ra ngoài phạm vi đó có thể vi phạm hợp đồng.
Làm sao giảm chi phí gửi sách giấy ra nước ngoài?
Gom đơn theo từng khu vực và gửi một lần cho một người nhận trung gian, như nhà sách Việt hoặc hội đoàn, thường rẻ hơn gửi lẻ. Chọn khổ sách và giấy nhẹ cũng giúp giảm cước.
Sách thiếu nhi cho trẻ Việt ở nước ngoài nên làm thế nào?
Chữ lớn, câu ngắn, hình rõ, có thể kèm bản đọc để trẻ vừa nghe vừa nhìn. Nhiều cha mẹ thích sách song ngữ. Hỏi các cô giáo dạy tiếng Việt ở nước ngoài sẽ cho bạn nhiều gợi ý thực tế.
