Tài liệu số bán được là tài liệu giúp một nhóm người cụ thể làm xong một việc cụ thể nhanh hơn. Một bộ biểu mẫu theo dõi thu chi cho hộ kinh doanh nhỏ, một bộ giáo án theo chủ đề cho giáo viên mầm non, một bộ đề ôn luyện được sắp theo độ khó. Nó phải chỉnh sửa được, có hướng dẫn và ví dụ, và phải thật sự là của bạn.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Không phải tác phẩm nào cũng là một cuốn sách. Rất nhiều người đang ngồi trên những tệp tài liệu họ tự làm qua nhiều năm đi làm, đi dạy, và không biết rằng người khác sẵn lòng trả tiền để khỏi phải làm lại từ đầu. Tập này mình nói về việc phát hành loại tác phẩm đó.
Người mua tài liệu số thật ra mua cái gì?
Họ mua thời gian. Một cô giáo mới vào nghề phải soạn giáo án cho cả năm học. Một chị mới mở tiệm cần theo dõi nhập xuất hàng. Họ có thể tự làm, nhưng mất nhiều buổi tối. Tài liệu của bạn giúp họ bắt đầu từ bước năm thay vì bước một.
Họ còn mua sự yên tâm. Một bộ biểu mẫu do người đã làm nghề nhiều năm soạn, đã dùng thật, đã sửa qua nhiều lần vấp, đáng tin hơn một mẫu tìm vội trên mạng.
Vì vậy tài liệu bán được thường hẹp và sâu. Bộ giáo án cho mọi lứa tuổi khó bán hơn bộ giáo án cho lớp mầm, chủ đề mùa thu. Người mua nhìn vào tên và biết ngay đó có phải thứ họ cần không.
Nếu bạn đang có một bộ tài liệu tự làm và thấy đồng nghiệp hay xin, đó là tín hiệu tốt nhất để bắt đầu.
Làm tài liệu sao cho người mua dùng được ngay?
Hãy bán tệp chỉnh sửa được, không chỉ tệp để đọc. Người mua biểu mẫu muốn điền, muốn thêm dòng, muốn đổi tên cửa hàng. Nếu chỉ nhận được một tệp cố định trang, họ phải gõ lại, và cảm thấy bị lừa.
Kèm một trang hướng dẫn ngắn: tài liệu gồm những gì, dùng theo thứ tự nào, chỗ nào nên sửa cho hợp với mình. Viết cho người mới, không phải cho chính bạn.
Kèm một ví dụ đã điền sẵn. Một bảng thu chi trống khiến người ta phân vân không biết ghi gì vào ô nào. Một bảng đã điền dữ liệu mẫu của một tiệm tạp hoá giả định giúp họ hiểu trong một phút.
Và kiểm tra tệp trên các phần mềm mà người mua hay dùng. Bảng tính làm bằng một phần mềm có thể mất công thức khi mở bằng phần mềm khác.
Chuyện bản quyền với tài liệu số
Tài liệu bạn bán phải là của bạn. Nghe hiển nhiên, nhưng rất nhiều bộ tài liệu trôi nổi được ghép từ sách giáo viên, từ tài liệu của đồng nghiệp, từ những trang mạng khác. Bán lại những thứ đó là xâm phạm quyền của người khác.
Giáo án dựa trên chương trình học chung là bình thường, vì chương trình là khung ai cũng dùng. Nhưng chép nguyên văn phần hướng dẫn trong sách của một nhà xuất bản rồi bán thì không được.
Hình minh hoạ, phông chữ, biểu tượng dùng trong tài liệu cũng cần có giấy phép dùng thương mại. Bộ hình dễ thương tải miễn phí cho mục đích cá nhân không đồng nghĩa với được dùng trong sản phẩm bán.
Với những tài liệu liên quan tới pháp lý như mẫu hợp đồng, mẫu đơn, hãy cẩn thận hơn. Một mẫu sai có thể gây thiệt hại thật cho người dùng. Nên có người có chuyên môn soát, và ghi rõ đây là mẫu tham khảo.
Bán ở đâu: trang riêng hay sàn tài liệu?
Bán trên trang riêng thì bạn giữ quan hệ trực tiếp với người mua, nhưng phải tự lo thanh toán, giao tệp, hỗ trợ, và tự kéo người tới.
Bán trên sàn tài liệu số thì sàn lo phần kỹ thuật và có sẵn người đang tìm tài liệu. Đổi lại, bạn chia một phần doanh thu và tuân theo quy định của sàn. Ví dụ anphamso.com và publishshelf.com là những sàn tài liệu số nằm trong cùng hệ với Nhà Phát Hành.
Dù bán ở đâu, trang mô tả là thứ quyết định. Ảnh xem trước vài trang, danh sách những gì có trong gói, tài liệu dành cho ai. Mình sẽ nói kỹ về trang mô tả ở một tập riêng.
Nhiều người làm cả hai: đưa tài liệu lên sàn để được tìm thấy, và giữ trang riêng cho những người đã quen.
Cập nhật và chăm sóc sau khi bán
Tài liệu số có một lợi thế lớn so với sách in: bạn có thể cập nhật. Chương trình học thay đổi, quy định thay đổi, bạn sửa tài liệu và phát hành phiên bản mới. Hãy ghi rõ ngày cập nhật và phiên bản trên tài liệu.
Quyết định sớm: người đã mua có được nhận bản cập nhật miễn phí không, trong bao lâu. Nói rõ điều này từ đầu tránh được rất nhiều câu hỏi và hiểu lầm.
Người mua sẽ hỏi. Hãy chuẩn bị trả lời những câu hay gặp, và biến chúng thành phần hướng dẫn trong phiên bản sau. Mỗi câu hỏi lặp lại là một chỗ tài liệu chưa rõ.
Một bộ tài liệu tốt có thể bán đều đặn nhiều năm nếu được chăm. Trong ổ cứng của bạn lúc này, có tệp nào mà đồng nghiệp đã xin bạn nhiều lần chưa?
Câu hỏi thường gặp
Bán tài liệu số có cần giấy phép không?
Tuỳ loại tài liệu và cách bán. Ranh giới giữa tài liệu chia sẻ và xuất bản phẩm không phải lúc nào cũng rõ, và còn có nghĩa vụ thuế với thu nhập. Nếu làm ở quy mô lớn, hãy hỏi người hiểu luật xuất bản và kế toán.
Tài liệu số nên để định dạng nào?
Nên có cả tệp chỉnh sửa được và tệp cố định để xem trước hoặc in. Chọn định dạng mà đa số người mua đã quen dùng. Kiểm tra tệp mở đúng trên các phần mềm phổ biến trước khi bán.
Giáo viên bán giáo án tự soạn có vi phạm gì không?
Giáo án tự soạn dựa trên chương trình chung là tác phẩm của bạn. Cần tránh chép nguyên văn sách giáo viên hay tài liệu của người khác. Nếu soạn trong khuôn khổ nhiệm vụ được giao, hãy xem quy định của nơi bạn làm.
Bị người mua chia sẻ lại tài liệu thì làm sao?
Không có cách chặn tuyệt đối. Có thể ghi tên người mua trên tài liệu, nêu rõ điều khoản sử dụng, và tập trung vào giá trị người mua trực tiếp nhận được như cập nhật và hỗ trợ.
Tài liệu số nên bán lẻ từng tệp hay theo gói?
Cả hai đều có chỗ dùng. Bán lẻ giúp người mua thử với chi phí thấp. Bán theo gói phù hợp khi các tài liệu dùng cùng nhau. Nhiều người bán cả hai để người mua tự chọn.
