In lại là khi sách hết hàng mà nội dung vẫn ổn. Tái bản có sửa chữa là khi cần chữa lỗi, cập nhật vài thông tin, hay thay bìa. Làm ấn bản mới là khi nội dung thay đổi đáng kể, như viết thêm chương, cập nhật lớn. Mỗi mức cần thủ tục khác nhau với nhà xuất bản, và cần ghi rõ trên sách để người đọc biết mình đang cầm bản nào.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Được tái bản là niềm vui lớn của một tác giả, vì nó có nghĩa sách đã có người đọc. Nhưng đó cũng là lúc dễ lúng túng: sửa bao nhiêu thì vừa, có nên đổi bìa, người đã mua bản cũ có thiệt không. Tập này mình trả lời những câu đó.
In lại, tái bản, ấn bản mới khác nhau thế nào?
In lại là in thêm đúng bản đã in, không thay đổi nội dung. Đây là trường hợp đơn giản nhất, thường khi sách bán hết lô đầu. Dù vậy, vẫn cần làm việc với nhà xuất bản cho lần in thêm.
Tái bản có sửa chữa bổ sung là khi bạn sửa lỗi, cập nhật một số thông tin, có khi thêm lời tựa mới hay thay bìa, nhưng cuốn sách về cơ bản vẫn là cuốn cũ. Trên sách thường ghi rõ đây là lần tái bản thứ mấy, có sửa chữa bổ sung.
Ấn bản mới là khi thay đổi đủ lớn để cuốn sách gần như là một phiên bản khác: thêm nhiều chương, viết lại nhiều phần, cấu trúc thay đổi. Ấn bản mới thường được xử lý gần như một cuốn sách mới, có thể cần mã số sách riêng.
Ranh giới giữa các mức không phải lúc nào cũng rõ. Hãy mô tả cụ thể những gì bạn định thay đổi cho nhà xuất bản, và hỏi họ xếp vào mức nào, thủ tục ra sao.
Khi nào nên tái bản có sửa chữa?
Khi người đọc chỉ ra những lỗi thật: lỗi chính tả, lỗi thông tin, chỗ khó hiểu. Hãy giữ một tệp ghi mọi lỗi được báo từ ngày sách ra. Tới lúc tái bản, bạn đã có sẵn danh sách.
Khi thông tin trong sách đã cũ: quy định thay đổi, số liệu mới, công cụ được nhắc tới không còn tồn tại. Với sách kiến thức và sách chuyên môn, đây là lý do phổ biến nhất.
Khi bìa không còn hợp: bìa không nói đúng thể loại, trông lỗi thời trên kệ, hay đơn giản là bán kém vì bìa. Đổi bìa khi tái bản là cơ hội hiếm để sửa sai lầm đó.
Đừng tái bản chỉ để sửa theo sở thích mới của bạn. Nếu cuốn sách đang được người đọc yêu, những thay đổi lớn có thể làm họ hụt hẫng.
Sửa những gì và không nên sửa gì?
Lỗi thì sửa, không cần phân vân. Thông tin lỗi thời thì cập nhật, và nếu cập nhật quan trọng, nhắc điều đó ở lời tựa để người đọc biết.
Những thay đổi về cấu trúc, như bỏ chương, đổi thứ tự, nên cân nhắc kỹ. Người đọc cũ có thể đang trích dẫn sách theo số trang hay tên chương. Với sách hay được dẫn lại, giữ cấu trúc ổn định là một cách tôn trọng người đọc.
Mỗi thay đổi nội dung đều có thể làm xô trang, cần dàn trang lại, đọc mo-rát lại. Hãy tính công sức đó khi quyết định sửa bao nhiêu.
Một lời tựa ngắn cho lần tái bản là thứ người đọc thường thích: kể điều gì đã xảy ra từ khi sách ra đời, người đọc đã phản hồi ra sao, bản này khác bản trước ở đâu.
Chuyện hợp đồng và thủ tục
Nếu sách đi qua công ty sách, hợp đồng thường quy định về tái bản: ai quyết định, nhuận bút cho lần tái bản tính thế nào, tác giả có được sửa nội dung không. Hãy đọc lại hợp đồng trước khi đề xuất.
Với nhà xuất bản, những thay đổi nội dung cần được biên tập và duyệt lại, như với bản đầu. Mức độ thủ tục phụ thuộc vào mức thay đổi.
Nếu sách có dùng ảnh, trích dẫn của người khác, hãy kiểm tra sự cho phép có bao gồm các lần tái bản không. Nếu không, phải xin lại hoặc thay thế.
Hãy cập nhật thông tin sách ở mọi kênh bán khi bản mới ra: bìa mới, thông tin tái bản, mô tả mới. Bản cũ và bản mới lẫn lộn trên trang bán khiến người mua bối rối, không biết mình sẽ nhận bản nào.
Nói gì với người đã mua bản cũ?
Người đã mua bản cũ có thể thấy thiệt khi bản mới có thêm nội dung. Hãy minh bạch: bản mới khác gì, có đáng mua lại không, và nói thật nếu thay đổi chỉ nhỏ.
Với sách có sửa lỗi quan trọng, như thông tin sai có thể ảnh hưởng người đọc, hãy công bố một bản đính chính miễn phí trên trang của bạn, để người có bản cũ không phải mua lại mới biết.
Một số tác giả gửi phần nội dung mới dưới dạng tệp cho người đã mua bản cũ, như lời cảm ơn. Việc này tuỳ hợp đồng và điều kiện của bạn, nhưng nó giữ được lòng tin.
Lần tái bản là lời nhắc rằng cuốn sách chưa bao giờ thật sự xong. Nó tiếp tục được người đọc hoàn thiện cùng bạn. Nếu được tái bản ngày mai, trang nào trong sách của bạn bạn sẽ mở ra sửa đầu tiên?
Câu hỏi thường gặp
Tái bản sách có cần xin phép lại không?
Vẫn cần làm việc với nhà xuất bản, và mức thủ tục tuỳ vào thay đổi nội dung. In lại nguyên bản thường đơn giản hơn tái bản có sửa chữa. Hãy hỏi nhà xuất bản cho trường hợp cụ thể.
Tái bản có cần mã số sách mới không?
Thường thì in lại nguyên bản giữ mã cũ, còn ấn bản mới có thay đổi đáng kể thường cần mã riêng. Cách làm cụ thể tuỳ nhà xuất bản, nên hãy hỏi họ.
Tác giả có được nhuận bút khi sách tái bản không?
Thường là có, theo điều khoản trong hợp đồng. Một số hợp đồng trọn gói thì không. Hãy đọc kỹ điều khoản tái bản trước khi ký hợp đồng đầu tiên.
Đổi bìa khi tái bản có làm người đọc lẫn lộn không?
Có thể, nếu không ghi rõ. Hãy giữ tên sách, tên tác giả nhất quán, ghi thông tin tái bản, và cập nhật ảnh bìa ở mọi kênh bán. Nhiều sách đổi bìa thành công khi làm rõ ràng.
Bao lâu thì nên tái bản sách chuyên môn?
Khi nội dung có thay đổi đáng kể vì quy định, công nghệ hay kiến thức mới. Không có chu kỳ cố định. Giữ một tệp ghi những thay đổi cần cập nhật giúp bạn biết khi nào đã đủ.
