Với một cuốn sách tự xuất bản, tiền ra gần như hết trước khi cuốn đầu tiên được bán, còn tiền vào thì nhỏ giọt và về chậm, nhất là qua các kênh ký gửi. Để không bị bất ngờ, bạn cần biết mỗi kênh giữ lại bao nhiêu phần giá bìa, bao lâu thì tiền về, và tính điểm hoà vốn riêng cho từng kênh.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Mình sẽ không nêu con số giá hay chiết khấu cụ thể, vì chúng khác nhau rất nhiều và thay đổi theo thời gian. Tập này là cách nhìn: tiền đi đâu, về lúc nào, và vì sao một cuốn sách bán khá chạy vẫn có thể làm tác giả hụt tiền.
Tiền ra trước: những khoản không thể lùi
Những khoản đầu tiên là cho con người: biên tập, thiết kế bìa, dàn trang, đọc mo-rát. Chúng phải trả trước khi có sách, và không phụ thuộc vào việc bạn in bao nhiêu cuốn.
Tiếp theo là chi phí làm việc với nhà xuất bản, rồi tới khoản lớn nhất thường là tiền in. Tiền in phụ thuộc số lượng, và như mình đã kể ở tập trước, in càng nhiều đơn giá càng giảm nhưng tổng tiền bỏ ra càng lớn.
Sau khi có sách còn có vận chuyển từ nhà in về kho, đóng gói, lưu kho. Những khoản này nhỏ từng lần nhưng cứ lặp lại.
Và quảng bá: gửi sách tặng, tổ chức buổi ra mắt, quảng cáo nếu có. Nhiều tác giả dồn hết tiền vào in, rồi không còn đồng nào để người khác biết tới sách.
Mỗi kênh giữ lại bao nhiêu phần giá bìa?
Giá bìa là giá in trên sách, nhưng hiếm khi là số tiền về tay bạn. Khi bán qua nhà sách hay nhà phát hành, họ giữ một phần chiết khấu, và phần đó thường lớn hơn nhiều người mới nghĩ, vì nó phải nuôi cả chuỗi từ kho, vận chuyển, mặt bằng tới người bán.
Bán trên sàn thương mại điện tử thì sàn thu phí, cộng thêm các chương trình giảm giá mà người bán thường phải tham gia để có mặt. Chưa kể phí đóng gói và phần vận chuyển bạn chịu.
Bán trực tiếp cho người đọc qua trang riêng hay tại sự kiện là kênh giữ lại nhiều nhất, nhưng bạn phải tự lo mọi thứ và số lượng thường không lớn.
Nên cùng một cuốn sách, mỗi kênh mang về một số tiền khác nhau. Hãy lập một bảng nhỏ: với mỗi kênh, bán một cuốn thì thật sự còn lại bao nhiêu sau khi trừ chiết khấu, phí, vận chuyển và tiền in của chính cuốn đó.
Tiền vào lúc nào?
Bán trực tiếp thì tiền về gần như ngay. Bán trên sàn thì tiền thường về sau khi đơn giao thành công và qua kỳ đối soát của sàn.
Ký gửi nhà sách là kênh chậm nhất. Sách nằm trên kệ, bán được cuốn nào mới tính cuốn đó, và tiền được thanh toán theo kỳ đối soát. Sách không bán được sau một thời gian sẽ bị trả về, có khi đã sờn góc, bong màng.
Điều này tạo ra một khoảng trống: bạn đã trả hết tiền in, sách đã rời kho, nhưng tiền chưa về. Nếu bạn định dùng tiền bán lô đầu để in lô sau, khoảng trống này có thể làm bạn kẹt.
Đó là lý do đặt trước quan trọng với sách tự xuất bản. Tiền đặt trước về đúng lúc bạn cần trả tiền in, lấp đúng khoảng trống khó nhất.
Tính điểm hoà vốn thế nào cho thực tế?
Cộng tất cả chi phí cố định: biên tập, thiết kế, dàn trang, nhà xuất bản, quảng bá. Đó là số tiền bạn phải lấy lại dù in bao nhiêu cuốn.
Rồi với mỗi kênh, tính phần còn lại trên mỗi cuốn bán được, như bảng ở trên. Chia chi phí cố định cho con số đó, bạn biết cần bán bao nhiêu cuốn qua kênh đó để hoà vốn.
Làm phép tính cho từng kênh, rồi cho một tỷ lệ pha trộn mà bạn nghĩ là thực tế, như phần lớn bán trực tiếp, một phần qua sàn, một ít qua nhà sách. Con số cuối cùng thường làm tác giả giật mình, và đó là giật mình có ích.
Nếu con số hoà vốn lớn hơn số người bạn tin sẽ mua, hãy xem lại: giảm chi phí cố định, đổi cách in, tập trung vào kênh giữ lại nhiều hơn, hoặc chấp nhận rằng cuốn sách này là một khoản đầu tư cho mục tiêu khác ngoài tiền.
Giữ sổ và chuyện thuế
Hãy ghi lại mọi khoản chi, kể cả nhỏ: tiền chở một thùng sách, tiền giấy gói, tiền gửi sách tặng. Và ghi mọi khoản thu theo kênh. Một bảng tính đơn giản là đủ.
Theo dõi cả số sách: in bao nhiêu, gửi đi đâu, bán bao nhiêu, bị trả về bao nhiêu, còn trong kho bao nhiêu. Số sách không khớp là dấu hiệu có chỗ thất thoát.
Thu nhập từ bán sách có nghĩa vụ thuế theo quy định. Cách kê khai tuỳ bạn bán với tư cách cá nhân, hộ kinh doanh hay công ty. Mình không tư vấn thuế được, hãy hỏi một người làm kế toán trước khi bán nhiều.
Nhìn sổ sách mỗi tháng giúp bạn biết kênh nào đáng tiếp tục, kênh nào chỉ làm bạn bận mà không mang lại gì. Nếu mở sổ ra hôm nay, bạn có biết mỗi cuốn sách bán qua kênh quen nhất thật sự để lại cho mình bao nhiêu không?
Câu hỏi thường gặp
Sách tự xuất bản có lời không?
Có cuốn lời, có cuốn lỗ. Điều quyết định là số sách bán được so với chi phí, và bán qua kênh nào. Nhiều tác giả tự xuất bản có lời nhờ bán trực tiếp cho cộng đồng sẵn có.
Vì sao bán qua nhà sách lại còn ít tiền?
Vì nhà sách và nhà phát hành cần phần chiết khấu để trả cho kho, vận chuyển, mặt bằng và nhân viên. Đổi lại, sách được nhiều người thấy hơn. Hãy xem kênh này là cách mở rộng người đọc hơn là kênh chính để có lời.
Có nên bán sách giảm giá trên sàn không?
Giảm giá giúp bán được trong các đợt khuyến mãi, nhưng làm mỏng phần còn lại trên mỗi cuốn. Hãy tính trước mức giảm bạn chịu được, và cân nhắc ảnh hưởng tới các kênh khác đang bán giá bìa.
Tác giả tự xuất bản có phải đóng thuế không?
Thu nhập từ bán sách thuộc diện phải thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định. Cách tính và kê khai tuỳ hình thức kinh doanh. Hãy hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế để làm đúng.
Làm sao có tiền in sách khi chưa bán được?
Mở đặt trước là cách phổ biến, giúp có tiền trước khi in và biết nhu cầu thật. Một số tác giả tìm nhà tài trợ phù hợp với nội dung, hoặc in ít trước rồi in thêm. Tránh vay nặng để in sách.
