Trước khi phát hành, hãy nghe lại tập podcast để kiểm những điều sau: độ to có đồng đều không, có tiếng ồn nền hay tiếng vang phòng không, có tiếng bật hơi khi nói chữ p, chữ b không, giọng khách có quá nhỏ hay quá to so với người dẫn không, nhạc nền có lấn giọng không. Và nghe thử trên loa điện thoại lẫn một đôi tai nghe rẻ tiền, vì đó là cách phần lớn người nghe sẽ nghe.
Chào bạn, đây là Nhà Phát Hành. Người nghe tha thứ cho nhiều thứ, nhưng rất ít tha thứ cho âm thanh khó chịu. Họ không nói ra, họ chỉ tắt. Tập này mình đi qua danh sách kiểm mà mình dùng trước khi bấm nút đăng.
Độ to: đồng đều trong tập và giữa các tập
Người nghe podcast hay nghe trong xe, khi đi bộ, khi rửa bát. Nếu độ to chênh lên xuống, họ phải liên tục chỉnh âm lượng, và sớm muộn sẽ bỏ.
Cần hai thứ đồng đều. Thứ nhất là trong một tập: đoạn nói nhỏ và đoạn cười lớn không chênh nhau quá. Thứ hai là giữa các tập và giữa chương trình của bạn với chương trình khác: người nghe chuyển từ chương trình này sang chương trình kia không phải giật mình vặn nhỏ hay vặn to.
Dân âm thanh đo độ to bằng một thang đo riêng chứ không chỉ nhìn đỉnh sóng. Với podcast giọng nói, nhiều người làm nhắm quanh mức âm mười sáu trên thang đo đó, và nhiều nền tảng có mức khuyến nghị riêng. Phần mềm biên tập âm thanh phổ biến đều có công cụ đo và chuẩn hoá.
Đừng đẩy độ to lên tối đa cho mạnh. Âm thanh bị nén quá mức nghe mệt tai sau vài phút.
Tiếng ồn, tiếng vang và tiếng bật hơi
Tiếng ồn nền như quạt, điều hoà, tủ lạnh, xe ngoài đường thường không nhận ra khi thu, nhưng rõ mồn một khi nghe bằng tai nghe. Nghe một đoạn im lặng giữa hai câu, bạn sẽ biết phòng của mình ồn tới đâu.
Công cụ giảm ồn giúp được, nhưng dùng quá tay thì giọng nghe méo, như nói qua nước. Tốt nhất vẫn là giảm ồn từ lúc thu: tắt quạt, đóng cửa, thu giờ yên tĩnh.
Tiếng vang đến từ phòng nhiều mặt cứng: tường trống, sàn gạch, kính. Thu trong phòng nhỏ có nhiều vải, rèm, tủ quần áo giảm vang đáng kể. Vang rất khó xoá khi đã thu vào.
Tiếng bật hơi là tiếng bụp khi nói những chữ bật như p, b sát micro. Một tấm lưới chắn hơi trước micro, hoặc đặt micro hơi lệch khỏi miệng, giải quyết phần lớn.
Giọng khách mời và nhạc nền
Khi phỏng vấn khách qua điện thoại hay qua cuộc gọi trên mạng, giọng khách thường nhỏ hơn, mỏng hơn, có khi rè. Hãy chỉnh cho giọng khách to ngang người dẫn. Nếu có thể, nhờ khách tự thu giọng mình bằng điện thoại đặt gần miệng, rồi ghép lại, chất lượng sẽ tốt hơn nhiều.
Nhắc khách chọn phòng yên tĩnh, đeo tai nghe để tiếng từ loa không lọt vào micro thành tiếng vọng.
Nhạc nền là con dao hai lưỡi. Một đoạn nhạc mở đầu và kết thúc tạo nhận diện. Nhưng nhạc chạy suốt dưới giọng nói dễ làm người nghe mệt, nhất là khi nghe qua loa điện thoại. Nếu dùng, hãy để nhạc nhỏ hơn giọng rất nhiều.
Và nhạc phải có giấy phép dùng cho podcast. Nhạc lấy từ bài hát nổi tiếng có thể khiến tập của bạn bị nền tảng gỡ hoặc bị khiếu nại.
Nghe thử trên nhiều thiết bị
Tai nghe kiểm âm tốt cho bạn nghe mọi chi tiết, nhưng người nghe của bạn không dùng tai nghe đó. Họ dùng tai nghe đi kèm điện thoại, loa ngoài của điện thoại, loa trong xe.
Mỗi thiết bị làm lộ một kiểu lỗi. Loa điện thoại làm giọng trầm biến mất và làm nhạc nền nghe lấn hơn. Loa trong xe có tiếng ồn đường, nên đoạn nói nhỏ bị chìm. Tai nghe rẻ làm tiếng xì và tiếng rít rõ hơn.
Hãy nghe ít nhất vài phút ở đầu, giữa và cuối tập trên hai ba thiết bị khác nhau. Việc này mất thêm mười lăm phút nhưng bắt được nhiều lỗi.
Nếu có thể, nhờ một người khác nghe. Người làm đã nghe tập đó nhiều lần, tai đã quen, không còn nhận ra những gì người mới nghe sẽ nhận ra.
Những kiểm tra cuối cùng trước khi đăng
Nghe vài giây đầu và vài giây cuối của tệp đã xuất. Lỗi hay gặp là tệp bị cắt cụt chữ cuối, hoặc đầu tệp có một khoảng im lặng dài khiến người nghe tưởng hỏng.
Kiểm những chỗ đã cắt ghép: có chỗ nào bị nhảy hơi thở, bị lặp một câu, bị mất một chữ không. Cắt ghép vội là nguồn lỗi phổ biến nhất trong hậu kỳ.
Kiểm thông tin tệp: tên tệp, tên tập, ảnh bìa gắn trong tệp nếu có. Kiểm định dạng và dung lượng đúng yêu cầu dịch vụ lưu trữ.
Một danh sách kiểm ngắn, dán cạnh bàn làm việc, giúp bạn không bỏ sót bước nào vào những hôm mệt. Lần gần nhất bạn tắt một podcast giữa chừng, lý do có phải là âm thanh không?
Câu hỏi thường gặp
Làm podcast có cần micro đắt tiền không?
Không nhất thiết. Một micro tầm trung đặt đúng cách trong phòng ít vang thường cho âm thanh tốt hơn micro đắt trong phòng nhiều vang. Hãy đầu tư vào phòng thu và kỹ năng đặt micro trước.
Tiếng ồn nền có xoá hoàn toàn được không?
Công cụ giảm ồn có thể giảm đáng kể, nhưng xoá hoàn toàn thường làm giọng méo. Cách tốt nhất vẫn là giảm ồn từ lúc thu bằng phòng yên tĩnh và tắt thiết bị gây tiếng.
Dùng nhạc nền trong podcast có cần xin phép không?
Cần, trừ khi nhạc có giấy phép cho phép dùng trong podcast. Nhạc từ bài hát nổi tiếng thường không được dùng tự do. Có những thư viện nhạc có giấy phép rõ ràng cho người làm nội dung.
Làm sao để giọng khách phỏng vấn từ xa nghe rõ?
Nhờ khách ngồi phòng yên tĩnh, đeo tai nghe, và nếu được thì tự thu giọng bằng điện thoại đặt gần miệng rồi gửi tệp cho bạn ghép. Sau đó chỉnh độ to cho ngang với người dẫn.
Nên xuất tệp podcast ở định dạng nào?
Hầu hết dịch vụ lưu trữ nhận định dạng âm thanh nén phổ biến với chất lượng đủ cho giọng nói. Hãy xem yêu cầu cụ thể của dịch vụ bạn dùng và giữ một bản gốc chất lượng cao để lưu trữ.
